In de Grondwet is opgenomen dat milieubescherming een taak van de overheid is. Dit grondrecht is vastgelegd in een aantal wetten, waarvan de Wet milieubeheer de belangrijkste vormt. Andere wetten zijn bijvoorbeeld de Wet geluidshinder, de Wet bodembescherming en de Meststoffenwet.

In de milieuwetten zijn de instrumenten te vinden die gebruikt kunnen worden om het leefmilieu te beschermen en te verbeteren: milieukwaliteitseisen, milieuprogramma's, vergunningen, algemene regels en handhaving. Zo staat in de Wet Milieubeheer dat provinciale en gemeentelijke bestuursorganen elke vier jaar milieuplannen moeten ontwikkelen en uitvoeren. In deze plannen is dan bijvoorbeeld opgenomen hoe een lokaal milieuprobleem aangepakt gaat worden. De overheid is verantwoordelijk voor de controle en evaluatie van milieuplannen.

De milieuwetgeving geeft ook bevoegdheden aan overheden om bepaalde heffingen, bijdragen en schadevergoedingen te heffen (bijvoorbeeld energiebelasting en afvalstoffenbelastingen).